Laten we het hoofd koel houden

Over hitte, natuur en opnieuw leren zorgen dragen voor

Het ergste lijkt nu achter de rug, maar hitte, droogte, geen afkoeling, … het doet nogal wat met een mens!
We gaan in stress, worden moe en vooral ook minder verdraagzaam. Dat laatste is te merken. We graven onszelf nog harder in en geven anderen de schuld. Wat nu gebeurt, kunnen we echter op geen enkel vlak persoonlijk nemen, maar we kunnen ook niemand persoonlijk het aankomende onheil ten laste leggen - beter gekend als ‘klimaatverandering’. Misschien hadden we het beter bij ‘opwarming’ gehouden. Dat klonk meer zoals we het deze zomer beleven. 

Ik werd in ’71 geboren, toen de Club van Rome ons al waarschuwde voor ons consumptiegedrag. We namen toen al meer van de aarde dan wat ze ons geeft. Toen ik 10 was, kreeg ik op school les, het was “5 voor 12”: tijd om minder te gaan consumeren, zuiniger te zijn met water. Op mijn twaalfde werd thuis de knoop doorgehakt en moest ik gaan studeren en zou niet boeren. Er is meer te verdienen op nen bureau dan als boer of arbeider.
Ik probeerde mijn landbouw- en natuurvisie aan te houden op mijn studiepad, maar werd toch gegrepen door het menselijke godscomplex. Op papier kunnen we alles verklaren, bestuderen, oplossen, verbeteren, … zelfs de natuur “herstellen”.

Thuis hield ik het zo natuurlijk mogelijk, maar op het werk zonk ik weg in het moeras van goedbetaald werk en het wegkijken van het gevaar dat chemie en industrie met zich meebrachten. Water- en bodemvervuiling losten we op door ons afval te verdunnen en luchtvervuiling met ETS (emissiehandelssysteem). We betaalden Afrikaanse landen zodat wij konden vervuilen en economisch verder groeien, en zij niet. Zij kregen geld van ons om niets te doen.

Vijftien jaar geleden maakte ik dan toch moedig de stap naar de landbouw en probeerde ik iets neer te zetten als biologische beestenboer. Mijn keuze was om heel extensief te gaan werken met oude kippen- en konijnenrassen. Vanaf het begin was het duidelijk dat kwaliteit in de landbouw niet wordt verloond zoals bij luxeproducten en dat mijn boerenproject maar een minuscuul bijberoep zou worden.

Gelukkig kon ik starten als landbouwconsulent en leerde ik veel van de boeren en boerinnen, die ik geregeld bezocht. Die wijsheden mocht ik ook delen met anderen. Boeren en werken mét de natuur, dat was de missie. En dit is een leerproces waar je snel tien jaar of meer mee bezig bent, als je al op dezelfde plek kan blijven.
We zijn het niet meer geleerd en moeten het dus opnieuw ontdekken en ervaren. De belangrijkste les is respecteren en aanvaarden wat de natuur ons brengt en geeft. Alles wat overvloedig komt, met open armen ontvangen en leren wat je ermee kan.

Natuur herstelt zichzelf, op een manier die het best past bij haar, op die plek, op dat moment, in dat specifieke klimaat. Dat is een creatief proces van hernieuwing en vernieuwing: nieuwe planten, andere dieren, …
Een natuur die zichzelf kan zijn, kan klimaatverandering ervaren, aanvoelen en hierop reageren. Andere en nieuwe planten gaan weelderig openbloeien als het te heet, te koud, te droog of te nat is geworden voor de aanwezige planten. Bepaalde bomen kunnen niet meer volgen en andere schieten krachtig uit de grond om het werk over te nemen. Dieren passen zich in de mate van het mogelijke of gaan op zoek naar een plek waar het voor hen beter leefbaar is.
Er is leven op elk plekje op deze aarde: op het diepste punt van de oceaan, op het hoogste punt van de aarde, op het koudste en warmste punt. Overal is er adaptief leven.

Een invasieve soort - onkruid - zoals we heel wat natuur benoemen, zou je ook kunnen zien als een pionier die het best die nieuwe situatie aankan: een vervuilde bodem, een levenloze akker, een achtergelaten industrieterrein. 
Zijn wij als mens niet  de enige echte invasieve soort op deze planeet? Een die een effectief gevaar betekent voor het leven op aarde en vooral voor onszelf. Een soort met een godscomplex, die zijn vernielende kracht met kennis en geloof rechtvaardigt. Die oorlog voert met alles en iedereen. En dat met een gerust geweten, omdat we ervan overtuigd zijn dat we ook alles weer kunnen herstellen, zoals we het nu met de natuur en de vervuiling aanpakken. 

In deze menselijke reddingsbeweging vergeten we één ding, namelijk dat we niets kunnen oplossen vanuit de leefwereld en de visie die onze problemen veroorzaken. Het fossiele brandstof tijdperk proberen we krampachtig recht te houden met koolstofcredits en rekenmodellen die nergens op slaan. Het is gewoon misdadig om natuur en landbouw te gebruiken als krediet voor deze energie illusie, waaruit we maar niet willen ontwaken.
De zogezegde transitie naar groene energie is er één die gewoon onze extra consumptie invult en niet de oude fossiele energie vervangt. We verbruiken nog steeds meer en meer. Een realistische bosbeheerder in Nederland zei kortweg dit: “Meer bomen zijn nodig, maar zij zullen onze koolstofuitstoot niet opvangen. Het enige dat echt zal werken, is minder consumeren, minder energie gebruiken.”

Dat de bossen in Bordeaux en onze Hoge Venen in brand staan, is op zich niets abnormaals. In Bordeaux zijn het naaldbomen die aangeplant zijn voor bosbouw, voor menselijke consumptie. De Hoge Venen hebben we bewust via menselijk ingrijpen gevormd tot een landschap dat we willen behouden. In beide gevallen zou de natuur het anders hebben aangepakt dan wat wij hebben gecreëerd, hoe natuurlijk het er voor onze ogen ook mag uitzien.
De les is simpel: we dienen onze aarde en alles en iedereen die erop aanwezig is te respecteren. Leren zien en accepteren wat gebeurt en met de overvloed die ons geschonken wordt aan de slag gaan. Onze creativiteit gebruiken om te verwerken wat we krijgen en niet om te creëren wat wij willen. En vooral: terugschakelen naar wat we echt nodig hebben, dit met elkaar delen en primaire behoeften voorop zetten: gemeenschap, wonen, voedsel, zorg.
Luxe brengt enkel negatieve impulsen zoals afgunst, angst, woede, misdaad, oorlog, depressie. En laat ons niet vergeten dat “onze welvaart” enkel bestaat dankzij de uitbuiting van mensen, de aarde en haar natuurlijke rijkdom. 

Het optimisme dat alles goed komt dankzij ons menselijk vernuft, AI en co, … zal ons niet redden, maar ook de pessimistische gedachte dat we gedoemd zijn niet. Laten we ons minder zorgen maken en samen voor elkaar zorgen  Zorgdragen voor alles wat ons voedt, op alle niveaus. Dat is iets om samen voor te gaan:: eenvoudig, puur en zonder alle luxueuze moderne snufjes.
Laten we het hoofd koel houden en kiezen voor hoop, bewuste keuzes maken en samen zorg dragen. Elk op haar of zijn manier, volgens de eigen mogelijkheden. Vaardigheden en creaties uitwisselen en terug samen bouwen en leven.
En ja, het is belangrijk om je stem te laten horen, om jouw visie en ervaring te delen en om elkaar te versterken in onze keuzes. Laat ons samen kiezen voor duurzaamheid, persoonlijk contact, handgemaakte producten, lokaal, bio, kwaliteit, … voor natuurlijke en eigen creaties. 

Wim